رییس جمهوری منتخب روز یکشنبه در مصاحبه ای تلویزیونی از آمادگی خود برای اعطای مشوق های اقتصادی در راستای توقف برنامه تسلیحات هسته ای جمهوری اسلامی خبر داد اما، در عین حال هشدار داد در صورت سرباز زدن ایران تحریم ها شدیدتر خواهد شد.

رییس جمهوری منتخب باراک اوباما هنوز به نامه محمود احمدی نژاد، رییس جمهوری ایران، پاسخی نداده است اما، صراحتا اعلام کرد آمریکا خواهان گفتگوی مستقیم با ایران است تا تهران را با انتخابی روشن روبرو کند و سرانجام تصمیم را برعهده ی آنان بگذارد که آیا راه پرمشقت را انتخاب خواهند کرد یا راه هموار را.

رییس جمهوری منتخب آمریکا باراک اوباما چهل و سه روز دیگر رسما قدرت را، در دست می گیرد اما، برای نخستین بار پس از کمپین انتخاباتی در یک گفتگوی تلویزیونی با ان بی سی وعده خود برای اتخاذ رویکرد دیپلماسی مستقیم و سرسختانه با ایران را تکرار کرد. اوباما گفت هدف از گفتگوی مستقیم با ایران این است که برای آنها کاملا روشن شود تولید جنگ افزار هسته ای غیرقابل پذیرش است و حمایت های مالی شان از سازمان های تروریستی چون حماس و حزب الله لبنان و تهدیدهاشان علیه اسراییل در تضاد با تمام باورهای ما و اصول مورد پذیرش جامعه جهانی قرار دارد.

رییس جمهوری منتخب گفت در دیپلماسی بدون واسطه با ایران می کوشد مجموعه ای از مشوق و مجازات را در راستای تغییر محاسبات ایران ارائه کند.
حسن قشقاوی، سخنگوی وزارت خارجه جمهوری اسلامی ایران، امروز در واکنش به سخنان اوباما گفت انتظار از سیاست تغییر این است که اوباما راهبرد تقابلی فعلی را به راهبرد تعاملی تبدیل کند. قشقاوی ابراز امیدواری کرد رویکردهایی چون چماق و هویج کنار گذاشته شده و راهکاری جدید در پیش گرفته شود.
باراک اوباما بدون اشاره به جزییات مشوق ها گفت مشوق های اقتصادی می تواند برای ایران که با نرخ هولناک تورم و مشکل بیکاری گسترده دست به گریبان است مفید باشد و تاکید کرد ایران می تواند از شراکت در سیستم اقتصاد جهانی و یک اقتصاد باز سود ببرد.

رییس جمهوری منتخب در عین حال گفت در روند دیپلماسی مستقیم مجازات فراموش نمی شود و مهمترین الویت خود را ایجاد ائتلافی شامل چین، هند، روسیه، و دیگر کشورهای طرف همکاری با ایران، در راستای تشدید تحریم ها و تغییر رفتار ایران عنوان کرد.

اوباما خود از تنظیم کنندگان لایحه ی تحریم سرمایه گذاری در ایران است و در طول کمپین انتخاباتی از احتمال محدود کردن فروش بنزین به ایران سخن گفته بود.
منوچهر متکی، وزیر خارجه ایران، روز یکشنبه گفت سیاست آمریکا در برابر ایران در طول سی سال گذشته خصمانه بوده است و به رییس جمهوری منتخب آمریکا پیشنهاد کرد سیاست های بین المللی و منطقه ای کاخ سفید را تغییر دهد.

کمیسیون ممانعت از گسترش جنگ افزار کشتار جمعی در گزارش خود به کنگره که بیش از پنجاه بار از ایران در آن نام برده شده است به رییس جمهوری جدید آمریکا توصیه می کند با اتخاذ سیاستی جهانی مانع گسترش بیش از پیش مراکز غنی سازی اورانیوم در جهان شود. گزارش که هفته گذشته منتشر شد ضمن هشدار به خطراتی که پیمان منع گسترش جنگ افزار هسته ای را تهدید می کند می گوید اگر ایران به یک آزمایش اتمی دست بزند یا ادعای دستیابی به جنگ افزار اتمی را مطرح کند سومین بار از سال هزار و نهصد و نود و یک خواهد بود که کشوری در پوشش برنامه ی صلح آمیز هسته ای از ان پی تی سوء استفاده می کند. گزارش می گوید اگر چنین امری بدون مجازات های سنگین رخ دهد ایران به الگویی نامناسب برای بسیاری از کشورها از جمله بدل خواهد شد. گزارش به نقل از کارشناسان به دولت اوباما هشدار می دهد ایران می تواند از شش ماه تا دو سال دیگر به اورانیوم غنی شده کافی برای تولید یک بمب اتم دست یابد.

باراک اوباما می گوید از گفتگوی مستقیم با ایران در پی این است که تصمیم برای پیمودن راه دشوار و راه هموار را به عهده ایران بگذارد.

پیشتر در گزارش ها آمده بود که رییس جمهوری منتخب باراک اوباما در استراتژی خود در برابر افغانستان گفتگو با ایران را در نظر دارد. اوباما در مصاحبه ی تلویزیونی با ان بی سی گفت نمی توان به افغانستان بطور منفرد نگاه کرد و باید به آن به عنوان بخشی از مشکل منطقه ای نگریست که شامل پاکستان، هند، کشمیر و ایران است. براک اوباما از منتقدان سیاست دولت بوش در افغانستان بوده است.
باراک اوباما همچنین دیروز با معرفی ژنرال اریک شینسکی، رئیس پیشین ستاد نیروی زمینی ارتش آمریکا در سالهای ۱۹۹۹ تا ۲۰۰۳، به عنوان وزیر آتی امور سربازان پیشین ارتش آمریکا، تفاوت میان سیاست های خود با دولت بوش را برجسته تر کرد. شینسکی پیش از آغاز جنگ عراق مخالف سرسخت شمار سربازان اعزامی بود و در جلسه ای در کنگره به قانونگذاران گفته بود آمریکا برای ایجاد امنیت و ثبات در عراق به چند صد هزار نیروی بیشتر نیاز دارد. اوباما از حامیان دیرین ژنرال شینسکی بود. اریک شینسکی ژوئن دو هزار و سه ظاهرا تحت فشارهای دانالد رامسفلد، وزیر وقت دفاع آمریکا، و معاون وقت او، پال ولفوویتز، خود را بازنشسته کرد. اوباما در طول رقابت های انتخاباتی وعده داده بود رسیدگی بیشتری را متوجه سربازان بازگشته از جنگ کند. شینسکی خود از مجروحین جنگ ویتنام است.

رییس جمهوری منتخب این تصمیم را در گفتگویی تلویزیونی با ان بی سی و در یک کنفرانس خبری به مناسبت شصت و هفتمین سالگرد حمله ی هواپیماهای ژاپن به پرل هاربر، پایگاه نظامی آمریکا، در جزیره هاوایی اعلام کرد. آن حمله موجب درگیر شدن آمریکا در جنگ جهانی دوم شد. شینسکی چون اوباما متولد هاوایی است. اریک شینسکی نخستین ژنرال چهار ستاره آسیایی تبار تاریخ آمریکاست که رهبری خدمات نیروهای نظامی را برعهده می گیرد. شینسکی ژاپنی تبارست و پیش از در دست گرفتن وزارت امور سربازان پیشین آمریکا باید مورد تایید سنا قرار گیرد.

رییس جمهوری منتخب دیروز همچنین دولت بوش را در ارتباط با سیاست های اقتصادی مورد انتقاد قرار داد.

اوباما از تعهد خود برای وضع مقررات جدید بر بازار مالی خبر داد و گفت اوضاع اقتصادی پیش از اینکه رو به بهبود بگذارد وخیم تر خواهد شد. او از کندی عمل دولت بوش در مقابله با بحران مسکن انتقاد کرد.

باراک اوباما همچنین تاکید کرد سقوط خودروسازی ها به هیچ وجه مورد پذیرش نیست اما، در عین حال از اقدامات نظارتی کنگره در ارتباط با تعیین یک هیات ناظر بر چگونگی استفاده خودروسازی ها از یک کمک احتمالی کنگره حمایت کرد و گفت اگر مدیران خودروسازی ها فوریت مساله را درک نکنند، به تصمیم های دشوار دست نزنند، و خود را با شرایط جدید تطبیق ندهند، باید کنار بروند.

سنا علیرغم فصل تعطیلات امروز تشکیل جلسه می دهد تا شاید بتواند مباحثه و رای بر سر یک وام کوتاه مدت پانزده میلیارد دلاری به خودروسازی ها را تا پایان هفته به تصویب برساند.

هنوز روشن نیست مخالفان عمدتا جمهوریخواه تا چه حد موفق خواهند شد راه تصویب این لایحه را سد کنند.

کمتر از سه هفته پس از خوشحالی برخی مقام‌های جمهوری اسلامی ایران از بحران مالی جهانی و توصیف آن به عنوان “گوشمالی خدا” برای آمریکا و دیگر کشورهای غربی، در حال دست و پنجه نرم‌کردن با پیامدهای بحران مالی در جهان است. شاخص بورس تهران در حال سقوط است و قیمت نفت ایران به حدود ۵۷ دلار رسیده، در حالی که بودجه‌ی سال جاری براساس نفت بشکه‌ای ۸۰ دلار تنظیم شده است. احمدی‌نژاد دستور تشکیل کارگروه بحران داده است.

نخستین موج بحران، بهای نفت را هدف گرفت. در کمتر از سه ماه قیمت نفت اوپک از ۱۳۵ دلار برای هر بشکه به زیر ۶۰ دلار سقوط کرد. نشست اضطراری اوپک و تصمیم به کاهش ۵/۱ میلیون بشکه از تولید روزانه‌ی خود نیز نتوانست ثباتی به بازار نفت ببخشد. کارشناسان می‌گویند، این روزها عامل مؤثر در قیمت نفت، نه رفتار و تصمیم‌های اوپک، بلکه نگرانی از سیطره‌ی رکود بر اقتصاد جهان است.  روز دوشنبه ۲۷ اکتبر، نفت وست‌تگزاس آمریکا حدود ۶۲ دلار و نفت دریای شمال حدود ۶۰ دلار خرید و فروش شد. بهای نفت اوپک همواره ۳ تا ۴ دلار کمتر از نفت دریای شمال است.

دومین پیامد بحران نیز این روزها در بورس تهران پدیدار شده است. به گزارش روزنامه‌های ایران، شاخص بورس تهران تنها در روز یکشنبه ۲۶ اکتبر (۵ آبان)، بیش از ۶ درصد سقوط داشت. تمایل سهامداران به فروش سهام خود که تحث تاثیر بحران جهانی است، علت اصلی این سقوط ارزیابی شده است. با اینکه بورس تهران پیوندی ارگانیگ با بازارهای جهان ندارد، اما وابستگی اقتصاد ایران به نفت، آن را عملا در معرض تلاطم‌های اقتصادی جهان قرار می‌دهد. پیش‌بینی‌ها حاکی از آن‌اند که روند سقوط شاخص قیمت‌ها در بورس تهران ادامه خواهد یافت.

نفت، بودجه و آیند‌ه‌ای مبهم

روز دوشنبه، ۲۷ اکتبر روزنامه‌های تهران برای نخستین‌بار فاش ساختند که بودجه سال جاری ایران برمبنای نفت ۸۰ دلاری تنظیم شده است. اکنون با سقوط قیمت نفت، نگرانی‌ها در مورد تامین ارزی بودجه‌ی سال جاری و نیز سال آینده آغاز شده است. محمدرضا باهنر، نایب‌رئیس مجلس ایران گفته است تنظیم بودجه‌ی سال آینده با نفت ۵۰ دلاری هم خوشبیانه است و باید براساس نفت ۴۰ تا ۴۵ دلاری تنظیم شود. به گفته‌ی باهنر، این نظر حاصل مشورت با اقتصاددانان است. نایب‌رئیس مجلس همچنین گفته است، بودجه سال جاری با نفت ۵۷ دلاری تدوین شده بود که با متمم‌ها و اصلاحیه‌های بعدی دولت، عملا به بودجه‌ای با نفت ۸۰ دلاری ختم شده است.

اظهارات نایب‌رئیس مجلس ایران در مورد وابستگی بودجه سال جاری به نفت ۸۰ دلاری، در واقع تاییدکننده‌ی ارزیابی صندوق بین‌المللی پول از آسیب‌پذیری اقتصاد ایران در برابر کاهش بهای نفت است. پیشتر یک مقام ارشد صندوق بین‌المللی پول در مورد وابستگی کشورهای نفتی خاورمیانه به درآمدهای نفتی گفته بود، برای اجتناب از کسر بودجه، عربستان سعودی به قیمت نفت بالای ۴۹ دلار،  کویت ۳۳  دلار و  قطر ۲۴ دلار نیاز دارند. اما این رقم برای ایران۹۰ دلار در هر بشکه است.

اگر بهای نفت اوپک در همین حد کنونی نیز باقی بماند، ۲۳ دلار کمتر از سطح پیش‌بینی شده در بودجه سال جاری است.

صندوق ارزی خالی

ایران در سه سال اخیر  نزدیک به ۲۰۰ میلیارد دلار  درآمد نفتی داشته است. براساس “قانون برنامه چهارم توسعه” که در دوره‌ی ریاست جمهوری محمد خاتمی تنظیم و تصویب شد، بخشی از این درآمدها می‌بایست به “صندوق ذخیره‌ی ارزی” انتقال می‌یافت. دولت محمود احمدی‌نژاد تاکنون از ارائه‌ی آمار رسمی در باره میزان موجودی حساب ذخیره ارزی خودداری کرده است، اما کارشناسنان می‌گویند، موجودی قابل‌توجهی در صندوق نیست و دولت هر آنچه را که در این سال‌ها از فروش نفت بدست آورده، هزینه کرده است.

نشریه تخصصی «تحقیقات اقتصادی خاورمیانه (میس)» اخیراً در گزارشی نوشت، در سال ۲۰۰۷، نزدیک به ۱۰ میلیارد دلار به حساب ذخیره ارزی ایران انتقال یافته بود، اما در سال جاری سه میلیارد دلار از حجم این حساب کاسته شده است. طهماسب مظاهری، رئیس پیشین بانک مرکزی، قبل ‌از برکناری از مقام خود، موجودی این حساب را حدود ۱۰ میلیارد دلار اعلام کرد. اما چندی بعد، موسی ثروتی، نماینده مجلس و عضو کمیسیون برنامه و بودجه، موجودی این حساب را حدود هفت میلیارد دلار اعلام کرد.

به این ترتیب اقتصاد ایران پس از تجربه یک شوک عظیم افزایش درآمدهای نفتی، اکنون با شوک دیگری از نوع کاهش یک‌باره‌ی این درآمدها روبروست، بی‌آنکه در روزهای سرمست از جیب‌های پر از دلار، فکری برای روزهایی چون امروز کرده باشد.

دستور احمدی‌نژاد برای تشکیل کارگروه

محمود احمدی‌نژاد، رئیس‌جمهور ایران از جمله کسانی بود که معتقد بودند دیگر قیمت نفت به کمتر از ۱۰۰ دلار بازنخواهد گشت. زمانی‌ هم که بحران مالی در جهان سربرآورد، احمدی‌نژاد معتقد بود که اقتصاد ایران «بیش از کشورهای دیگر از شوک‌های اقتصاد جهانی در امان خواهد بود». اکنون اما وی در نامه‌ای به وزیر اقتصاد نوشته است، بحران اقتصادی در غرب «همه معادلات و فعالیت‌ها را تحت تاثیر قرار داده است.» احمدی‌نژاد به وزیر اقتصاد ماموریت داده که با تشکیل کارگروهی، اثرات بحران مالی جهانی بر اقتصاد ایران و راه‌های مهار آن را بررسی کند.

رئیس‌جمهور ایران در نامه‌ی خود به وزیر اقتصاد نوشته است: « ضروری است با تشکیل کارگروهی متشکل از رییس کل بانک مرکزی ، وزیر امور خارجه ، معاون برنامه‌ریزی و نظارت راهبردی رییس‌جمهور و وزیر بازرگانی و با استفاده از نظرات صاحب‌نظران و کارشناسان نسبت به موارد زیر بررسی‌های لازم را به عمل آورید و ظرف یک ماه نتیجه را اعلام دارید:
- حوزه گسترش بحران و تاثیر آن بر اقتصاد ملی کشور
- چگونگی مهار آسیب‌های احتمالی و استفاده از فرصت‌های پیدا شده برای تثبیت روند رشد اقتصادی و حفظ منافع ملی و ذخایر کشور
- راههای صیانت از منابع ایرانیان خارج از کشور»

خبرگزاری ایسنا، روزنامه دنیای اقتصاد

وزیر علوم در پاسخ به نامه اعتراضی ۱۰۹ تن از اساتید دانشگاه‌ها گفت، نگرانی این افراد توسعه علم نبوده، چرا که آمار و ارقام نشان از رشد سطح علمی کشور دارد. در این نامه نسبت به سطح علمی دانشگاه‌ها ابراز نگرانی شده بود.

بازارهای برخی از شهرهای بزرگ ایران هفته‌ی پرتب و تابی را پشت‌سر گذاشتند. با این که ظاهراً اعتصاب‌ها پایان یافته و بازاریان کسب و کار عادی خود را از سر گرفته‌اند، اما مشکل اصلی یعنی مناقشه بر سر مالیات ارزش افزوده همچنان به جای خود باقی است.

مهدی کروبی که پیشتر رئیس مجلس شورای اسلامی بود کاندیدائی خود را امروز، یکشنبه، در یک کنفرانس خبری در تهران اعلام کرد.

آقای کروبی گفت دولت آقای احمدی نژاد در عملکرد سیاست خارجی و مسائل اقتصادی شکست خورده است.

آقای کروبی همچنین از آقای احمدی نژاد برای انکار هولوکاست انتقاد کرد. آقای کروبی گفت اظهارت آقای احمدی نژاد برای کشور به قیمتی گزاف تمام شده است.

آقای کروبی نخستین شخصیت عمده سیاسی است که کاندیدائی خود را برای انتخابات ریاست جمهوری اعلام میکند. اما آقای احمدی نژاد از حمایت حیاتی آیت الله علی خامنه ای رهبر ارشد در جمهوری اسلامی برخوردار است که اخیرا وی را برای احراز یک دوره چهارساله دیگر ریاست جمهوری مورد تائید قرار داد.

حرف آخر در تمامی امور ایران، با رهبر ارشد در جمهوری اسلامی است. تائیدی که آیت الله خامنه ای در ماه اوت از آقای احمدی نژاد بعمل آورد، نخستین اظهار نظر محکم و علنی او بود.

آقای احمدی نژاد از سوی هم جناحی های محافظه کار خود برای نحوه عمل در مقابله با تورم شدید و دیگر مشکلات اقتصادی مورد انتقاد قرار گرفت.